نکات زیست سال دوم

 

 

 نویسنده:دبیر زیست شناسی جزائری

نکات فصل اول کتاب زیست شناسی و آزمایشگاه 1

1-   توانایی تنیدن تار در عنکبوت ارثی است ( DNA ) و جنس آن از پروتئین است  و از غددی در زیر سطح شکمی تولید می شود . تار عنکبوت دارای بخش های تار و مهره است و تا 4 برابر توانایی افزایش طول و کشسانی دارد . در قسمت مهره،  تار پیچ و تاب می خورد و نیز در این قسمت ماده‌ی چسبناک وجود دارد .

2-      گوناگونی DNA و پروتئین زمینه ساز گوناگونی جانداران است .

3-      همه ی مواد آلی کربن دارند ؛ ظرفیت اتم کربن 4 است ؛ ظرفیت اتم هیدروژن 1 ؛ ظرفیت اتم اکسیژن 2 و ظرفیت اتم نیتروژن 3

4-      ظرفیت یعنی تعداد پیوند کووالانسی که یک اتم می تواند با اتم های دیگر برقرار کند .

5-    موادی که در ساختار خود فقط دارای اتم های کربن و هیدروژن باشند ، هیدرو کربن نامیده می شوند .ساده ترین هیدروکربن ها متان ( CH4 ) است .

6-      به زنجیره ی کربنی در مواد آلی اسکلت کربنی گفته می شود ؛ این اسکلت می تواند خطی  یا انشعاب دار باشد .

7-   به مولکول هایی که بسیار بزرگ باشند درشت مولکول گفته می شود . مولکول های زیستی از نوع درشت مولکول هستند . این مولکول ها ازاتصال تعداد زیادی واحد های کم و بیش یکسانی به نام مونومر تشکیل شده اند . بنابر این به آنها پلی مر گفته می شود .

8-   درشت مولکول های زیستی عبارتند از هیدرات های کربن ( قند ها ) و پروتئین ها و اسید های نوکلئیک ؛ لیپید ها (چربی ها ) نسبت به سه گروه قبلی زیاد درشت نیستند ولی با این همه جزء مولکول های تقریباً درشت زیستی دسته بندی می شوند .

9-   مونومر هیدرات های کربن مولکول های تک قندی ، مونومر پروتئین ها اسید های آمینه ، مونومر اسید های نوکلئیک نوکلئوتید و مونومر لیپید ها اسید‌های چرب هستند .

10-  نوکلئوتید ها ( در DNA و RNA ) کلاً 5 نوع هستند که شامل A,T,C,G,U می باشد ؛ اسید های آمینه در کل 20 نوع هستند .

11-  از اتصال مونومر ها که زیاد متنوع نیستند ، درشت مولکول هایی به وجود می آیند که بسیار متنوع و متفاوت هستند .

12-  برای اتصال مونومر ها به یکدیگر واکنشی به نام سنتز آبدهی رخ می دهد که در آن آب تولید می شود و انرژی مصرف می شود

13-  برای جدا شدن مونومر ها از هم واکنش هیدرولیز انجام می شود که واکنشی انرژی زا است و در آن آب مصرف می شود .

14-  قند ها سه دسته اند 1- مونو ساکارید ها ( تک قندی ها ) 2 دی ساکارید ها ( دو قندی ها ) 3- پلی ساکارید ها ( چند قندی ها )

15-  تک قندی ها خود بر اساس تعداد کربن دسته بندی می شوند که مهمترین دسته های آنها هگزوز ها ( 6 کربنه ها ) و پنتوز ها ( 5 کربنه ها ) هستند

16-  مهمترین پنتوز ها ، ریبوز و دئوکسی ریبوز است که ریبوز در ساختمان RNA  و دئوکسی ریبوز که نسبت به ریبوز یک اتم اکسیژن کمتر دارد در ساختمان DNA به کار می روند . نیز ریبوز در ساختمان ATP  که مولکول ناقل انرژی است شرکت دارد .بنابراین این قند ها نقش ساختمانی دارند

17- مهمترین هگزوز ها 1- گلوکز 2- فروکتوز و 3- گالاکتوز هستند .که همگی نقش انرژی زایی دارند .گلوکز و فروکتوز در میوه های شیرین و گالاکتوز در شیر یافت می شوند .

18-  مهمترین دو قندی ها عبارتند از 1- ساکارز 2- لاکتوز 3- مالتوز که  ساکارز = گلوکز + فروکتوز  و  لاکتوز= گلوکز+گالاکتوز  و  مالتوز = گلوکز + گلوکز

19- ساکارز همان قند و شکر معمولی است ،  لاکتوز قند موجود در شیر است و مالتوز قندی است که در جوانه‌ی جو یافت می شود. نقش هر سه آنها در بدن ما انرژی زایی است .

20- مهمترین پلی ساکارید ها عبارتند از 1- نشاسته 2- گلیکوژن و 3- سلولز که مونومر هر سه آنها گلوکز است ولی نحوه اتصال و آرایش مونومر ها در آنها متفاوت است.

21- نشاسته مولکولی بسیار درشت و با شاخه های جانبی است ؛ قند ذخیره ای گیاهان است و عمده‌ی غذای ما را تشکیل می دهد ( نان و برنج و سیب زمینی و حبوبات و...) که در بدن ما نقش انرژی زایی دارد .

22-  گلیکوژن شاخه های جانبی بیشتری نسبت به نشاسته دارد ، قند ذخیره ای جانوران و قارچ ها است و در بدن ما در ماهیچه ها و کبد وجود دارد

23- سلولز قند ساختمانی گیاهان است ، مولکولی خطی و بدون شاخه های جانبی است ، ما آنزین تجزیه آن را نداریم و در علفخواران هم میکروب های موجود در دستگاه گوارش کار تجزیه آن را انجام می دهند. پنبه تقریباً سلولز خالص است .

24-  به رشته های سلولزی موجود در غذا الیاف گفته می شود . الیاف برای کار منظم روده ها ، راحتی کار گوارش و جلوگیری از یبوست مفید هستند و باید جزئی از غذای ما باشند .

25-  ویژگی مشترک همه لیپید ها  آب گریز بودن آنها است . چربی که ما نام می بریم در اصل تری گلیسرید ها هستند که از 3 اسید چرب + یک مولکول گلیسرول تشکیل می شوند .

26-  لیپید ها خود 4 دسته اند 1- تری گلیسری ها 2- فسفولیپید ها 3- موم ها 4- استروئید ها

27-  تری گلیسرید ها در بدن ما در بافت ها چربی به عنوان ذخیره انرژی یافت می شوند .

28- اسید چرب سیر نشده اسید چربی است که حداقل یک پیوند دوگانه یا سه گانه در آن وجود دشته باشد . این اسید چرب دارای خمیدگی در طول خود خواهد بود .

29- تری گلیسرید هایی که اسید چرب سیر نشده داشته باشند به دلیل اینکه مولکول ها نمی توانند به خوبی به خم نزدیک شده و به هم بچسبند در کل به چربی حالت مایع می دهند که به این نوع چربی ها روغن هم گفته می شود . چربی های گیاهی این حالت را دارا هستند . ولی چربی های حیوانی از نوع سیر شده‌اند و حداکثر هیدروژن ممکن را دارند و بنابر این جامد هستند . ما با دادن هیدروژن به روغن ها می توانیم آنها را به صورت جامد در بیاوریم . ( جامد هیدروژنه )

30- فسفولیپید ها شبیه تری گلیسریدها هستند با این تفاوت که به جای یکی از اسید های چرب یک گروه فسفات قرار می گیرد ، این گروه فسفات دارای بار الکتریکی است و باعث قطبی شدن مولکول می شود . این نوع مولکول ها یک سر آب دوست و یک سر آب گریز دارند . فسفولیپید ها در ساختمان غشاء سلول ها کاربرد دارند.

31- موم ها به خاطر داشتن زنجیره‌ی اسید چرب طولانی تر نسبت به بقیه‌ی لیپید ها آب گریز تر هستند و برای حفاظت وپوشش و عایق بودن مناسب هستند .

32- کلسترول یک نوع استروئید است که ساختار چند حلقه‌ای دارد و سایر استروئید ها در اصل مشتقاتی از کلسترول هستند . استروئید ها در ساختار غشاء سلول و نیز در ساختمان هورمون های استروئیدی نقش دارند .

33- پروئین ها پلی مر هایی هستند که مونومر آنها اسید های آمینه هستند . پیوند بین اسید های آمینه را پیوند پپتیدی گوئیم و دو اسید آمینه ی متصل به هم را دی پپتید گوئیم.

34-  اگر n آمینواسید داشته باشیم ، به تعداد n-1 پیوند پپتیدی بین آنها می تواند تشکیل شود . ( اگر مولکول حلقوی باشد n پیوند خواهیم داشت )

35-  پروتئین ها را از نظر نقش آنها در بدن تقسیم بندی می کنند ( به 7 دسته )

36-  پروتئین های ساختاری مثل تار عنکبوت – بریشم – مو – ناخن و .... )

37-  پروتئین های انقباضی در ماهیچه های ما

38-  پروتئین های ذخیره ای مثل آلبومین در سفیده ی تخم مرغ و گلوتن در کندم و کازئین در شیر

39-  پروتئین های دفاعی که همان پادتن ها و گاماگلوبولین ها هستند

40-  پروتئین های انتقال دهنده مثل هموگلوبین خون که بخش گلوبین آن پروتئینی است و بخش هم آن آهن است .

41-  پروتئین های نشانه ای مثل هورمون ها

42-  پروتئین های آنزیمی که مهمترین پروتئین ها هستند مثل آنزیم ها گوارشی .

43-  آنزیم ها انرژی اولیه‌ی واکنش را کم کرده و باعث افزایش سرعت واکنش می شوند و خود در پایان بدون تغییر باقی می مانند .

44-  پراکسید هیدروژن از محصولات جانبی جگراست ، این ماده بسیار سمی است و سریعاً توسط آنزیمی به نام کاتالاز به آب و اکسیژن تجزیه می‌شود .

45-  آنزیم ها دو دسته‌اند 1- برون سلولی ها مثل آنزیم های گوارشی و 2- درون سلولی ها مثل کاتالاز

46-  آنزیم های درون سلولی می توانند فعالیت یکدیگر را تنظیم کنند .

47- آنزیم ها پنج ویژگی دارند 1- بیشتر آنها پروتئینی هستند 2- عمل اختصاصی دارند  3 – از هر کدام آنها بارها استفاده می شود 4- به تغییرات دمایی حساسند  5- به تغییرات PH (اسیدی و قلیایی ) محیط حساسند

48-  بسیاری از آنزیم های بدن ما در محیط خنثی فعالیت مناسب را دارند .

49- آنزیم شکل سه بعدی ویژه‌ای دارد ، دربخشی از آن مولکول واکنش دهنده (پیش ماده ) می تواند متصل شود که به آن جایگاه فعال گوئیم . جایگاه فعال کاملا مکمل مولکول پیش ماده است .(دلیل عمل اختصاصی آنزیم ها )  ماده ای که بعد از انجام واکنش از آنزیم جدا می شود فرآورده یا محصول نامیده می شود .

50-  هر عاملی که احتمال برخورد آنزیم و پیش ماده را زیاد کند ، سرعت عمل آنزیم را زیاد می کند مثل افزایش دما یا افزایش غلظت پیش ماده ها

51-  بعضی ویتامین ها و مواد معدنی ، اتصال پیش ماده و آنزیم را تسهیل می کنند .

52-  بعضی سم ها مثل سیانید و آرسنیک یا حشره کش ها  جایگاه فعال آنزیم را اشغال و از اتصال پیش ماده به آنزیم جلوگیری می کنند .

53-  آنزیم ها را می توان از سلول استخراج و از آنها استفاده کرد .

54-  به آخر اسم هر آنزیم پسوند آز داده می شود مثل لیپاز که لیپید ها را تجزیه می کند و یا پروتئاز که پروتئین ها را تجزیه می کند .

55- موارد استفاده از آنزیم ها  1- در پودر های لباسشویی که لیپاز و پروتئاز به کار می رود ، این پودر ها در دمای پائین نیز کار می کنند ولی برای دست مناسب نیستند چون پروتئین های دست را تجزیه می کنند .2- پروتئاز ها برای نرم کردن گوشت و یا پوست کنده ماهی و یا زدودن موهای پوست جانوران و یا تجزیه‌ی پروتئین ها موجود در غذای کودکان خردسال 3- آمیلاز ها برای تبدیل نشاسته به قند های شیرین در تهیه شکلات و شیرینی 4- سلولاز برای نرم کردن مواد گیاهی و خارج کردن پوسته دانه ها در کشاورزی 5- کاتالاز برای ساختن اسفنج

56- به مجموع واکنش های درون سلول متابولیسم گفته می شود که خود شامل دو نوع سوختن ( تجزیه ) و ساختن ( ترکیب ) میشود . واکنش های سوختن انرژی زا و واکنش های ساختن انرژی خواه هستند .

57- واکنش های انرژی خواه انرژی لازم را از واکنش های انرژی زا تأمین می کنند . در این میان مولکول ناقل انرژی به نام ATP نقش اساسی و مهمی دارد .

58-  ATP  مولکولی کوچک است که به راحتی انرژی را آزاد و به ADP تبدیل می شود و نیز به راحتی انرژی دریافت و به ATP  تبدیل می شود .

59-  ATP از سه قسمت قند ریبوز و باز آلی آدنین و سه گروه فسفات ساخته شده است .

60- ATP انرژی را در پیوند های پر انرژی بین گروه های فسفات خود ذخیره دارد که با شکستن این پیوند ها (هیدرولیز ) انرژی ذخیره شده آزاد می‌شود

61-  ATP در کل 2 پیوند پر انرژی دارد .

 


نکات درسی فصل دوم کتاب زیست شناسی و آزمایشگاه 1 سفری به درون سلول

1-      تریکودینا جانداری تک سلولی و آبزی است که همانند فرفره بر روی بدن لغزنده ی ماهی ها حرکت کرده و از باکتری تغذیه می کند.

2-      مژک های این تک سلولی با زنش های خود ، هم باکتری ها را به سمت دهان سلولی خود می رانند و هم موجب حرکت جاندار می شوند.

3-      در بخش پائینی سلول ترکودینا ، خارهای اتصال دهنده وجود دارند که این خارها جاندار را به تکیه گاه خود یعنی روی بدن ماهی ، متصل می‌کنند.

4-      داشتن مژک ، دهان سلولی و خارهای اتصال دهنده ، ترکودیتنا را سلولی بسیار تخصص یافته کرده است.

5-   بعضی از سلول های بدن ما مثل سلول های پوشاننده لوله‌های تنفسی ، همانند ترکودینا مژک دارند ؛ همچنین سلول های بدن ما همانند ترکودینا هسته‌ای محتوی DNA دارند؛ همچنین همه سلول ها از جمله ترکودینا غشای پلاسمایی دارند.

6-      برخی ژن های موجود در DNA ی ترکودینا شکل و ویژگی های ریخت شناختی سلول را تعیین می کنند و برخی دیگر با تنظیم تولید پروتئین های اختصاصی ، شکل و کار سلول را اختصاصی می کنند.

7-      غشای پلاسمایی به سلول کمک می کند تا مواد مورد نیاز خود را از محیط اطراف بگیرد و مواد زاید را به محیط دفع کند.

8-      غشای پلاسمایی سیتوپلاسم را احاطه کرده است.

9-      سیتوپلاسم ماده‌ای نسبتاً روان ( سیال) است که اندامک های مختلفی درآن قرار دارند.

10-  هسته و هر نوع انداممک سیتوپلاسمی وظیفه ی خاصی بر عهده دارند.

11-  هسته برای تنظیم فعالیت های سلول تخصص یافته است .

12-  مژک ها موجب حرکت سلول یا حرکت مایع در اطراف سلول می شوند.

میکروسکوپ

13-   ذره بین معمولی می تواند تصویر اشیا را تا حدود 10 برابر بزرگ کند. بزرگنمایی این نوع ذره بین ها را به صورت 10* نمایش می دهیم.

14-  برای دیدن اشیاء بسیار ریز که با ذره بین دیده نمی شوند از میکروسکوپ استفاده می کنیم.

15-  میکروسکوپ های معمولی در مدارس و جاهای دیگر از نوع نوری هستند.

16-  واحد اندازه گیری سلول و اجزای آن میکرومتر ( میکرون ) است . هر میکرومتر یک هزارم میلی متر است. ( یک میلیونیم متر)

17-  در میکروسکوپ نوری ، نور مرئی از نمونه عبور می کند ، از عدسی های شیشه‌ای مختلف می گذرد و به این ترتیب تصویر بزگ شده ای از نمونه حاصل می شود.

18-  آنچه را که با میکروسکوپ می خواهیم مطالعه کنیم ، نمونه می نامیم.

19-  میروسکوپ نوری می تواند تصویر نمونه را تا 1000 برابر بزرگ کند (1000* )

20-  بزرگ کردن تصویر یک جسم را بزرگنمایی می نامند.

21-  .عکسی که به وسیله‌ی میکروسکوپ از نمونه گرفته می شود را ریزنگار می نامند.

22-  یکی دیگر از عوامل مهم در میکروسکوپ قدرت تفکیک آن است.

23-  قدرت تفکیک عبارت است از توانایی یک ابزار نوری در نشان دادن دو جسم به صورت مجزا از یکدیگر.

24-  توانایی هر ابزار نوری به قدرت تفکیک آن بستگی دارد.

25- میکروسکوپ نوری نمی تواند اجسام کوچکتر از 2/0 میکرومتر یعنی در حدود اندازه ی کوچکترین باکتری ، را نشان دهد. ( حد تفکیک =  2/0 میکرومتر)

26-  با میکروسکوپ نوری نمی توان ساختار درونی سلول باکتری و اجزای آن را به وضوح مشاهده کرد.

27-  زیست شناسان با میکروسکوپ نوری توانستند بعضی از بخش های درون سلول ( غیر از گروه باکتری ها) را کشف کنند.

28-  با اختراع میکروسکوپ الکترونی دانش ما درباره ی ساختار سلول به طور چشمگیری افزایش یافته است.

29-  در میکروسکوپ الکترونی به جای نور از الکترون استفاده می شود.

30-  قدرت تفکیک میکروسکوپ الکترونی بسیار بیشتر از میکروسکوپ نوری است . ( در حدود 2/0 نانومتر ) هر نانومتر = یک میلیاردم متر.

31-  با میکروسکوپ الکترونی اندامک های سلول و حتی مولکول های درشتی مثل DNA و پروتئین ها قابل مشاهده هستند.

32-  زیست شناسان از دو نوع میکروسکوپ الکترونی بیشتر استفاده می کنند. 1- میکروسکوپ الکترونی گذاره 2- میکروسکوپ الکترونی نگاره.

33-  به کمک میکروسکوپ الکترونی نگاره ، تصویری سه بعدی از سطح نمونه فراهم می شود.

34-  به کمک میکروسکوپ الکترونی گذاره ،  می توان ساختار درونی سلول را مطالعه کرد.

35-  با وجود میکروسکوپ های الکترونی ، آنها هنوز جایگزین میکروسکوپ های نوری نشده اند؛ چون میکروسکوپ های نوری ارزان تر هستند و کار با آنها بسیار ساده تر است و همچنین با میکروسکوپ نوری می توان سلول زنده را بررسی کرد ولی با میکروسکوپ الکترونی خیر.

سلول و اندازه ی آن 

36-  کوچکترنی سلول ها باکتری هایی هستند که اندازه‌ی آنها بین 1 mµ تا 10 mµ است.

37-  درازترین سلول ها ، بعضی سلول های ماهیچه ای و عصبی هستند.

38-  اندازه ی کوچکترین سلول های گیاهی و جانوری در حدو mµ 10 است. و اندازه ی بزرگترنی آنها mµ100 است.

39-  اندازه و شکل هر سلول به کار آن سلول بستگی دارد.

40-  تخمک پرندگان حجیم است چون مقدار زیادی مواد غذایی را برای رشد جنینی ، در خود جای داده است.

41-  سلول های ماهیچه ای درازند در نتیجه می توانند قسمت های مختلف بدن را به یکدیگر نزدیک کنند.

42-  سلول های عصبی نیز دراز شده اند تا پیام عصبی را به سرعت ازیک نقطه ی بدن به نقطه ای دیگر منتقل کنند.

43-  کوچک بودن سلول هم فواید زیادی دارد ، مثلا گلبول های قرمز خون با قطر mµ 8 می توانند از درون باریک ترین رگهای بدن عبور کنند.

44-  اندازه‌ی سلول نمی تواند از حدی بزرگتر و یا از حدی کوچکتر باشد.

45- کوچکترین اندازه‌ی سلول باید به قدری باشد که بتواند به مقدار کافی DNA ، پروتئین و اندامک های لازم برای زیستن و تولید مثل کردن را در خود جای دهد.

46-  عامل محدود کننده اندازه سلول ، نسبت سطح به حجم است.

47-  سطح سلول باید به اندازه ای باشد که بتواند به مقدار کافی مواد غذایی از محیط بگیردو مواد زاید را به محیط دفع کند.

48-  سلول های بزرگ سطح وسیع دارند اما نسبت سطح به حجم آنها در مقایسه با سلول های کوچکتر هم شکل خود ، پائین تر است.

49-  در مواردی که سلول خیلی بزرگ باشد ، سطح آن نمی تواند احتیاجات حجم را برآورده کند.

50- وقتی سلول های زنده بر روی کره‌ی زمین به وجود آمدند ، فقط آنهایی زنده ماندند و تولید مثل کردند که سطح کافی برای تأمین احتیاجات حجم خود را داشتند.

51- شکل هایی از سلول پدید آمده‌اند که بر محدودیت اندازه چیره شده‌اند مثل سلول هایی که باریک و دراز شده اند ( سلول ماهیچه‌ای یا عصبی)یا سلول هایی که پهن شده‌اند این سلول ها نسبت به حالت کروی ( هم حجم خود) سطح بیشتری دارند.

انواع سلول ها

52-  در طول عمر زمین دو نوع سلول ، با ساختارهای متفاوت به وجود آمده‌اند 1- سلول های پروکاریوتی     2- سلول های یوکاریوتی

53-  سلول های پروکاریوتی عبارتند از باکتری ها و سیانوباکتری ها ( جلبک های سبز - آبی )  و سایر انواع سلول ها جزء یوکاریوت ها هستند.

54-  سلول های پروکاریوت ساختار ساده ای دارند ، بسیار کوچک هستند و هسته ی مشخص و سازمان یافته ای ندارند .

55-  برای دیدن ساختار دقیق سلول ها ، باید از میکروسکوپ الکترونی استفاده کرد.

56-  اندازه‌ی بیشتر سلول های پروکاریوتی بین mµ 2  تا mµ 8 است.

57-  در پروکاریوت ها ،  DNA و پروتئین های همراه آن در ناحیه‌ی هسته مانندی به نام ناحیه‌ی نوکلئوتیدی قرار گرفته‌اند.

/ 0 نظر / 8 بازدید